«Бу чын җиңү — иман, бердәмлек һәм үз мирасыңа мәхәббәт җиңүе»: Айбашта торгызылганнан соң XX гасыр башы мәчете ачылды
2026 елның 20 мартында, Ураза бәйрәме уңаеннан, Биектау районының Айбаш авылы зур шатлык үзәгенә әверелде. Биредә масштаблы торгызудан соң төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты, агач төзелеш сәнгатенең чын энҗе бөртеге – мәчет үз ишекләрен ачты. Ачылу тантанасында Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнеханов һәм Татарстан мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин катнашты.
Яңартылган мәчеттә бәйрәм вәгазен һәм беренче намазны мөфти үткәрде. Ачылышка авыл һәм аның тирәсендәге авыл кешеләре җыелган иде. Кешеләр яңадан торгызылган мәчеткә сокландылар, кочаклашып, рәхмәт әйттеләр һәм аның торгызылуына чын күңелдән шатландылар. ТЯГ телеканалында турыдан-туры трансляция меңләгән республика халкына бу шатлыкны уртаклашырга мөмкинлек бирде.
Рухи үзәкне кайтару
Айбаш һәм аның тирәсендәге авылларда яшәүчеләр өчен мәчет бинасы гына түгел, ә рухи үзәк, бәйрәмнәргә җыелышып, шатлыкларын уртаклашу урыны да булган. Озак еллар онытылып торганнан соң, ул яңадан кешеләргә хезмәт итәчәк. Бина «түбәсендә манаралы мәчет» композицион тибына карый, аны архитектура теориясендә «татар мәчете» дип атыйлар. Төз пропорцияләре, нәфис манарасы һәм уникаль архитектура детальләре аны культлы төзелеш сәнгатенең чын энҗесе итә. Бинаның гомуми мәйданы – 312 м², биеклеге – 26 метр. Мәчет нарат бүрәнәләрдән киселгән, тыштан такталар белән тышланган – гасырдан артык шул кыяфәтен саклаган. Нәкъ менә Айбаш мәчете Россиянең төрле төбәкләрендә совет чорыннан соң төзелгән күп кенә заманча агач мәчетләр өчен үрнәк булып тора. Аның төзек пропорцияләре – «татарныкы төсле» мәчетләргә хас үзенчәлек.
Гасырлар төпкеленнән
Олы Айбаш авылына Казан ханлыгы чорында нигез салына. Тарихи документларга караганда, мәхәллә монда якынча 1590 елда барлыкка килгән. Авылга нигез салынганнан бирле мәчет зираттан ерак түгел урнашкан, анда галимнәр XVI-XVIII гасыр кабер ташын тапканнар. XX гасыр башында искергән 1864 елгы мәчет урынына яңа бина – реставрациядән соң бүген ачылган бина төзелә. Авылда шулай ук XVI йөз ахырыннан бирле эшләгән мәдрәсә дә булган.
Комитет рәисе сүзе
ТР Мәдәни мирас объектларын саклау комитеты рәисе Иван Гущин бу көннең шатлыгы белән уртаклашты: «Бу чын җиңү – үз мирасыңа ышаныч, бердәмлек һәм мәхәббәт җиңүе. Авыл халкы хатлар язды, мәчетне торгызуны сорады. Кешеләр бу һәйкәл коткарылсын дип дога кылдылар. Менә шушы көтеп алынган көн килеп җитте. Бүген без бәхетле йөзләрне күрәбез, рәхмәт сүзләрен ишетәбез. Көтелгән, кире кайтарырга теләгән мәчет яңадан ачылды. Биредә барысы да чын: ата-баба тавышларын хәтерләүче стеналар, бәйрәм намазына күтәрелгән баскычлар, XX гасыр башы осталарының кул җылысын саклаучы детальләр. Без бинаны гына түгел, бу урынның җанын да саклап кала алдык. Моңа ышанган һәм эшләгән һәркемгә рәхмәт». Проектны гамәлгә ашыруда ярдәм иткән өчен Татарстан Республикасы Рәисенә һәм хәйриячеләргә аерым рәхмәт, алар катнашыннан башка әлеге уникаль һәйкәлне торгызуы мөмкин булмас иде.
Матурлыкның кайтуы
Территориядә төзекләндерү эшләре башкарылган, госел алу йорты төзелгән. Эчтә уңайлылык өчен барлык шартлар да тудырылган – заманча инженерлык системалары тарихи интерьерларга сак кына кереп сыенган. Реставраторларга аерым рәхмәт сүзләре. Аларның югары осталыгы һәм тырыш хезмәте нәтиҗәсендә агач корылмаларның чын элементларының 80% ка якыны сакланып калган. Агачтан төзелгән төзелеш сәнгате өчен бу уникаль нәтиҗә һәм бик сирәк күренеш: стеналар, түшәмәләр, баскычлар, тәрәзә һәм ишекләр декоры, тимердән коелган фурнитура – бу мәчетнең күңелен тәшкил иткән бар нәрсә чын булып калды. Барысын да берләштергән бәйрәм. Бу көн авыл тарихына кереп калачак. Меңләгән кеше ТЯГ аша туры трансляцияне күрде һәм яңарыш шатлыгын уртаклаша алды.
Айбаштагы мәчет янә ачык. Һәм тагын кешеләрне көтә.