Иван Гущин Федерация Советында мәдәни мирасны цифрлаштыру буенча Татарстан тәҗрибәсен тәкъдим итте
Татарстан Республикасы Мәдәни мирас объектларын саклау комитеты рәисе Иван Гущин Федерация Советының Фән, мәгариф һәм мәдәният комитетының түгәрәк өстәлендә «Мәдәни мирас цифрда: чакырулар, технологияләр, интеграция» темасына доклад белән чыгыш ясады. Үз чыгышында ул региональ сак органнары тарыган системалы проблемаларны билгеләде һәм Татарстанда уңышлы гамәлгә ашырылган конкрет чишелешләрне тәкъдим итте.
Комитет башлыгы, дәүләтнең цифрлы трансформациясе мәдәни мирас өлкәсен җәлеп итмичә мөмкин түгел, чөнки дәүләт идарәсенең нәтиҗәлелеге, территорияләрнең инвестицион җәлеп итүчәнлеге һәм технологик суверенитет куркыныч астында тора, дип ассызыклады.
Докладта билгеләнгән төп проблемалар
· Татарстанда гына да 6 мең объект һәм 13 тарихи җирлек дәүләт саклавында тора.
· Региональ саклау органнары 14 мәгълүмат системасында эшли, аларның күбесе үзара интеграцияләнмәгән.
· Мәдәни мирас объектлары буенча белешмәләр (территорияләр чикләре, саклау зоналары, фәнни документлар) әлегә кадәр формалаштырыла һәм кулдан тапшырыла.
· Интеграция булмау ГИСОГД кебек мөһим платформаларны вакытында һәм тулысынча тулыландыруны мөмкин итми.
Иван Гущин «ЕГРОКН» АМС системасын мәдәни мирас объектларын саклау буенча дәүләт программасында беркетелгән «ГосТех» платформасына тизрәк күчерү бурычын хуплады. Бу турыдан-туры система-ара хезмәттәшлекне тәэмин итәчәк, мәгълүматларны кабатлауны булдырмаячак һәм федераль хакимият органнарына урыннардан актуаль мәгълүматны реаль вакыт режимында алырга мөмкинлек бирәчәк.
«Иң мөһиме – заманча система ярдәмендә федераль хакимият органнары урыннардан мәгълүматны реаль вакытта алачак. Бу нәтиҗәле дәүләт идарәсенең нигезе булып тора да инде», – дип билгеләп үтте Комитет башлыгы.
Татарстан: әзер платформа һәм уникаль эшләнмәләр
Татарстанда республиканың бердәм цифрлы платформасында үз төбәк мәгълүмат системасы булдырылды. Система объектны ачыклаудан алып реставрацияләү һәм мониторинглауга кадәр, сак органының барлык ихтыяҗларын исәпкә алып, аның бөтен тормыш циклын колачлый. Дистә еллар дәвамында тупланган архив цифрлаштырылган: 1,3 млн. материал структуралы базага әверелгән. Төбәкне археологик өйрәнү геопорталы кертелгән.
Татарстан тиражларга әзер булган төп юнәлешләр арасында:
3D-һәйкәлләрне сканерлау
Татарстанда мәдәни мирас объектларының һәйкәлгә кермичә генә югары төгәллекле цифрлы модельләре төзелә. Технология үлчәү вакытын 5 тапкырга кыскартырга һәм субмиллиметр төгәллегенә ирешергә мөмкинлек бирә. Лазерлы сканерлау кеше факторына бәйле хаталарны кире кага һәм «перерисовка» этабыннан башка әзер сызымнар бирә.
Цифрлы күчермәләр – Сөембикә манарасыннан алып катлаулы архитектура комплексларына кадәр – инде күп объектларга ия. Бу юнәлешкә IT-мәктәп балаларын да җәлеп итәләр: алар югары төгәллекле модельләр белән эшләргә һәм мирасның кыйммәтен аңларга өйрәнәләр.
Цифрлы археология
ТР Фәннәр академиясенең Археология институты илдә иң яхшысы дип танылган пилотсыз аэроразведка методикасын эшләгән. Бу, Болгардан алып Зөягә кадәр, казу эшләре алып бармыйча гына яшерен мирас объектларын ачыкларга мөмкинлек бирә.
Тарихи территорияләрнең цифрлы игезәкләре
Зөя утрау-шәһәрчегенең 3D-моделе төзелешне бәяләү, үсешне модельләштерү һәм ЮНЕСКО өчен хисаплар әзерләүдә эш коралы булдырылган.
«Шулай итеп цифрлы мәгълүматлар банкын формалаштырабыз. 3D-модель-һәйкәлнең тулы геометрияле, дефектлы, тарихлы цифрлы паспорты нигезе», – дип аңлатты Иван Гущин.
Ясалма интеллект
Республикада «Мәгълүматлар икътисады» илкүләм проекты ярдәмендә төзелгән «Госпромт»ның үз моделе кертелде. ЯИ архивларны анализлау, эксперт бәяләмәләрен әзерләү һәм фотофиксация буенча һәйкәлләрнең торышын мониторинглау өчен кулланыла.
Россиянең бердәм цифрлы киңлеге кирәклеге турында
Иван Гущин үз чыгышында Россиянең мәдәни мирасын саклау өлкәсендә барлык регионнарны берләштерүче пространство – бердәм мәгълүмати цифрлы пространство булдыруның мөһимлеген аерым ассызыклады.
«Безнең илдә мирасны саклау өлкәсендә бердәм цифрлы пространство зарурлыгы күптән туды, дип саныйм. Бу төрле төбәк системаларын берләштерергә генә мөмкинлек бирмәячәк, ә реставраторларга, экспертларга һәм төрле төбәкләрдән галимнәргә реаль вакыт режимында актуаль мәгълүматлар белән эшләргә мөмкинлек бирәчәк. Без һәр төбәк һәм һәр ведомство "үз согында пешерә" торган практикадан китәргә тиеш. Мирасыбызның чын сакланышын бары тик бердәм цифрлы мохит кенә тәэмин итәчәк», - дип белдерде Гущин.
Ул билгеләп үткәнчә, бүген мирасны саклау процессында катнашучы һәркем үзенең «мәгълүмати изоляторында» эшли, һәм бердәм экосистема булдыру – күптән өлгергән бурыч.
Татарстан тәкъдиме
Иван Гущин Россия Мәдәният министрлыгы адресына Татарстанны «ГосТех» платформасында булачак ЕГРОКН белән региональ системаларны интеграцияләү механизмнарын эшләп карау өчен сынау төбәге буларак билгеләү тәкъдиме белән мөрәҗәгать итте.
«Цифрлы платформа – сак органнары өчен корал гына түгел. Без киләчәктә процесста катнашучылар: реставраторлар, экспертлар, проектлаучылар, галимнәр өчен бердәм пространство булдыра алабыз. Асылда – цифрлы экосистема, анда һәркем реаль вакыт режимында тикшерелгән мәгълүматлардан файдалана алачак. Әлегә аларның һәркайсы үз «мәгълүмати изоляторында» эшли. Татарстан федераль үзәк белән берлектә барлык кирәкле цифрлы чишелешләрне эшләп чыгару буенча сынау төбәге булырга әзер», - дип йомгаклады Комитет башлыгы.