Балык Бистәсе районында 8 мәдәни мирас объектына күбрәк булачак

2026 елның 8 сентябре, сишәмбе

Балык Бистәсе районы территориясендә урнашкан алты православие храмы һәм ике борынгы мәчет, уздырылган дәүләт тарихи-мәдәни экспертизалары нигезендә, Россия Федерациясе халыклары мәдәни мирас объектларының (тарихи һәм мәдәни һәйкәлләренең) бердәм дәүләт реестрына  кертеләчәк. Элегрәк 15 тарихи һәйкәл мәдәни мирас объекты статусын алды.

«Җәмигъ мәчете, 1897, 1990» (Балыклы Чукай авылы, Үзәк ур., 2) төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты статусын алачак. Таш мәчет 1897 елда искергән агач гыйбадәтханә урынына Ырынбур губернасыннан Галиәхмәт бай акчасына төзелә.

Тарихчылар фикеренчә, храмны төзүче исеме астында мәгариф өлкәсендә хәйрия эшләре белән танылган сәүдәгәр Әхмәт Гали улы Хөсәенов яшеренергә мөмкин. Киләсе елда яңа мәчет каршында башлангыч мөселман мәктәбе ачыла. Үз гомерендә сәүдәгәр Хөсәенов тирә-якта дүрт мәчет төзегән.

«Мәчет (Беренче Җәмигъ мәчете), ХХ гасыр башы» (Юлсубино авылы, М.Җәлил ур., 37а) – XX гасыр башы татар мәдәни архитектурасының рациональ неоклассицизм стилендәге тагын бер үрнәге. Эксперт тарихи һәйкәлнең архитектура үзенчәлеген билгели – биек чатыр белән тәмамланган сигез кырлы манара.

«Владимир-Богородица чиркәве, 1721 ел, 1814 ел, 1901 ел» (Уракчы авылы, Ленин ур.) – Балык Бистәсе районының иң борынгы храмнарының берсе. ХХ гасыр башында Лаеш өязенең иң күп санлы иске йола мәхәлләләренең берсе саналган. Дин тотучылар арасында «чын могҗизалы Владимир Изге Ана иконасы белән төгәл күчермә» аеруча хөрмәт ителгән.

ХХ гасырның 30 нчы елларында гыйбадәтханә ябылган, манарасы сүтелгән, ә бинада склад оештырганнар. Чиркәү дин тотучыларга кайткач, биредә гыйбадәтләр үткәрелә, тарихи һәйкәлне торгызу эшләре бара.

«Владимир-Богородица чиркәве, 1787 ел» (Шумбут авылы, Подгорная ур., 24) сенатор, хакыйкый камергер һәм Мәскәүдәге вотчина коллегиясе президенты граф Иван Иллариевич Воронцов акчасына төзелә.

Эксперт фикеренчә, гыйбадәтханә классицизм элементлары булган барокко стилендәге гыйбадәт корылмасы үрнәге буларак архитектур-сәнгать кыйммәтен күрсәтә.

Шумбут халкы аеруча хөрмәт иткән Христос Коткаручының могҗизалы иконасы берникадәр вакыт Чистай чиркәүләренең берсенә куела, аннары авылның дин тотучылары таләбе буенча өйләренә кайтарыла, ләкин хаҗилар агымы кимеми.

1937 елда, чиркәүгә эзәрлекләүләр кызган вакытта, Владимир гыйбадәтханәсен япканнар, ә аның бинасын складка тапшырганнар, шуннан эчке бизәлеше югалган, ә кирпеч диварлары акрынлап искергән. 1992 елда изге урынны дин тотучыларга кайтарганнар, ә 2016 елда масштаблы реконструкция тәмамлангач, гыйбадәтханә изгеләндерелгән.

Шулай ук түбәндәге объектлар да төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объектлары булачак:

«Покров чиркәве, 1756 ел, 1904 ел» (Гремячка ав., Александров ур.);

«Вознесение чиркәве, 1874-1880 еллар» (Шумково ав., Югары ур., 2);

«Михаил-Архангел чиркәве, 1840 ел» (Олы Кульга ав., Үзәк, 2Б йорт);

«Богоявление чиркәве, 1889 ел, 1903 ел» (Анатыш ав., Үзәк ур., 37).