Эксперт: «Мергасов йорты авария хәлендә, күпчелек конструкцияләрнең күтәрү сәләте тулысынча югалтылган һәм турыдан-туры җимерелү куркынычы бар»
Тарихи бина торышын билгеләү өчен үткәрелгән инженер-техник тикшеренүләрнең нәтиҗәләрен бастырып чыгарабыз.
Мергасов йорты нәрсәдән төзелгән
Тикшеренүләр күрсәткәнчә, 1928 елда төзелгән Мергасов йортының нигезе бут һәм кирпечтән салынган, ә стеналар үзләре (аларның калынлыгы – 380-950 мм) известь-ком эремәсенә салынган гади тулы гәүдәле балчык кирпечтән эшләнгән, нигез күперчеге юк. Бинаның түшәмәләре – корыч өрлекләр буенча агачтан һәм бутобетоннан, баскычлары басмалар – терәк булып хезмәт итүче авыш балкаларга таянып торучы бутобетон.
Техник торышы
Фундаменты – авария хәлендә
Инженер-техник тикшеренүләр турындагы хисап нигезендә эксперт «Мәдәни мирас объектының хәзерге хәле күпчелек конструкцияләрнең тотып тору сәләтен тулысынча югалтуы һәм турыдан-туры җимерелү куркынычы булган авария хәлендәге буларак характерлана» дигән нәтиҗә ясый.
Төзелеш конструкцияләрен натуралата тикшерү барышында белгечләр бинаның 180 мм кадәр авышуын теркәгәннәр, фундаментта ачылу тирәнлеге 40 мм кадәр булган магистраль ярыклар асылда йортны каты горизонталь дисклар белән бәйләнмәгән аерым блокларга бүлгәннәр.
Диварлары – авария хәлендә
Тикшерү нәтиҗәләре буенча стеналарның кирпеч өеме җимерелү һәм аерым кирпечләрнең коелуы ачыкланган, ә магистраль ярыклар (вертикаль, авыш, горизонталь) – 70 мм кадәр киңлектә, алар стеналарны каты бәйләнешсез аерым блокларга бүлә.
Түбәсе һәм түшәмәләре – авария хәлендә
Агач һәм бутобетон түшәмәләрне тикшергәндә, корыч баганалар коррозияләнә, балкон плитәләре арматурасының коррозияләнүе һәм җимерелүе, шулай ук дранка буенча штукатур катламында ярыклар булуы, идән конструкциясе булмау һәм тоташтырмаларның яргалануы билгеләнә.
Баскычлары һәм читлекләре – ярамый торган хәлдә
Тикшерү барышында белгечләр баскычларның аерым элементлары булмавын һәм баскычларның җимерелүен, корыч кыек урыннарның һәм баскыч мәйданчыкларының терәк баганаларының коррозиясен ачыклаганнар.
Мергасов йортын коткару юллары
Беренче чираттагы бурыч – ул Кави Нәҗми урамындагы күрше биналарга (22А, 24 нче йорт), Дзержинский урамындагы 16 нчы йортка һәм Кави Нәҗми һәм Дзержинский урамнары буенча машина йөрү өлешенә янаган бинаның авария конструкцияләрен тикшерү.
Конструктив чишелешләр арасында – бинаның таяныч конструкцияләрен: стеналарны, баскычларны, түбәләрне һәм түшәмәләрне торгызу, шулай ук эчке стеналарны һәм бүлгеләрне урнаштыру.
Проектлауның киләсе этабы кысаларында махсус эшләнгән проект буенча ачык терраса (стилобат) баскычларын торгызу тәкъдим ителә, ул Мергасов йортының визиткасы булып тора. Тарихи бинаның заманча җайланмасы сыйфатында стилобатның эчке пространствосында техник бүлмәләр төзергә.
1 нче бурыч – Мергасов йортына беренчел кыяфәтен кайтару
ТР Мәдәни мирас объектларын саклау комитетының рәсми сайтында тәкъдим ителгән проектта, кайбер элементлардан тыш, бинаны төзелеш башланган чорга торгызу тәкъдим ителә.
Әйтик, Дзержинский урамындагы фасадның үзәк өлешендә 1930 ел чорына формалашкан архитектур кыяфәтне тулысынча торгызырга тәкъдим ителә.
Әмма участок киртәләрен (металл тутырылган кирпеч баганаларны) узган йөзьеллыкның 1970 нче елларында булган кебек металлдан калдырырга тәкъдим ителә.
Фасадларның төсләрдәге чишелеше – куе яшел төсне саклап калу
Бинаның күпсанлы үзгәртеп коруларына карамастан, аның фасадларының төсе генә үзгәрмәгән диярлек – куе яшел. Колерны шулай калдырырга тәкъдим итәләр. Бары тик металл түбәдә генә сурик төсенең буяулы катламы ачыкланган.
Территорияне төзекләндерү
Комитет сайтында тәкъдим ителгән проект буенча терраса (стилобат) коймасын, Кави Нәҗми һәм Дзержинский урамнары ягыннан юл капкаларын һәм коймаларны торгызу һәм бинаның тышкы контуры буенча ачык террасалар урнаштыру планлаштырыла.