«Авария хәлендә, ярамый торган хәл»: Казанда «Рәҗәб» агач мәчетен ничек терелткәннәр

2026 елның 27 августы, пәнҗешәмбе

Ул янгынны, ябылуны, онытылуны кичерә һәм чак кына юкка чыкмый кала. Казанның бердәнбер тарихи агач мәчете — «Рәҗәб» мәчете озак еллар реставрациядән соң кабат дин тотучылар өчен ишекләрен ачты.

2021 елның августында экспертлар катгый карар чыгарган: бинаның торышы — авария хәлендә, эксплуатацияләү өчен ярамый торган хәл. Диварлары узган гасыр уртасындагы утны хәтерли, вакыт узган саен конструкциясе җимерелә барган.

Ничек тормышка кайтарганнар

Реставраторлар агач бураны соңгы бүрәнәгә кадәр сүтеп бетергәннәр. Һәр элемент тикшерелгән: коткарырга мөмкин булганны протезлау ысулы белән торгызганнар, черегәнне яки янганны алмаштырганнар. Фундаменты ныгытылган, бураны яңадан җыйганнар, хәзер ул гасырларга җитәрлек.

Иске фотосурәтләр һәм аналоглар буенча сигез кырлы манара һәм Мәккәне күрсәтә торган изге куыш михраб ясалган. Черегән рамнар урынына – яңа тәрәзә һәм ишек тутырмалары. Фасад яңа тышлык белән капланган һәм аңа кайчандыр мәчетне Җиләкле бистәнең бизәге итеп ясаган уеп ясалган декор кайтарылган.

Эчендә – заманча коммуникацияләр. Тышкы ягында – тәһарәтләнү бинасы һәм яңа койма. Мәчет яңадан кешеләрне кабул итәргә әзер.

Дин тотучылар өчен «Рәҗәб» ишекләрен 2026 елның 25 августында — Мөхәммәд пәйгамбәрнең туган көне – Мәүлед ән-Нәби бәйрәмендә ачты. Символикалы һәм төгәл.

Тарихтан: фабрикадан мәчеткә кадәр

«Рәҗәб» мәчете – төбәк әһәмиятендәге мәдәни мирас объекты. Казанда сакланып калган бердәнбер тарихи агач мәчет 1897 елда төзелгән. Башта ул Иван Иванович Алафузовның җитен игү фабрикасы бинасы була, ләкин 1910 елда ул күбесенчә предприятие эшчеләреннән торган мөселман җәмгыяте ихтыяҗларына бирелә. Шуңа күрә башта мәчет «завод» яки гади генә итеп «Җиләкле бистәдәге мәчет» дип аталган.

Архив документлары нигезендә, мәчет «биш вакытлы» булган, анда гыйбадәт кылулар җомга көннәрендә генә үткәрелгән, даими мулласы булмаган. Безгә мәчетнең беренче имамы Хәсәнетдин хәзрәтнең (Җәгъфәров Хисаметдин) документлары, «мөселман белемнәре кагыйдәләрен белүдә сынау үтү турында» таныклыклары, шулай ук рус телен белү буенча уңышлы имтихан үтүе турында белешмәләр килеп ирешкән.

1930 елда мәчетне ябалар, манараны сүтәләр, ә бинада тулай торак-пансионат урнаша. 1937 елда советларга каршы эшчәнлеге өчен имам кулга алына һәм атып үтерелә, ә 1959 елда үлгәннән соң аклана.

Тарихи бина 1993 елда мөселман җәмгыятенә кайтарыла, шуннан соң мәчет яңа исем ала — «Рәҗәб», гарәпчәдән тәрҗемә иткәндә «олылау» дигәнне аңлата.